Vandaag is het
Vrijdag

12 juni 2026
☀️ Zomer Week 24
Nu is het
21:54
Zon op--:--
Zon onder--:--
Weer vandaag
Algemeen Nederland
🌦️
--°
Weer laden...
Voelt als--°
Wind-- km/u
Neerslag-- mm
Bijgewerkt--:--
💡 Weetje van de dag
Een weetje wordt geladen...
(function() {
  const root = document.getElementById('kk-dagstarter-v9');
  if (!root) return;

  const FACTS = [{"id":1,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"Rivieren nemen ook zand, klei en kleine voedingsstoffen mee. Zo veranderen ze langzaam het landschap."},{"id":2,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Een baby heeft meer botten dan een volwassen mens. Later groeien sommige botten aan elkaar vast."},{"id":3,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"Rond de evenaar schijnt de zon vaak rechter op de aarde. Daarom is het daar meestal warmer."},{"id":4,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"Niet elk land betaalt met dezelfde munt. Sommige landen gebruiken euro’s, andere dollars of yen."},{"id":5,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"Ridders droegen harnassen om hun lichaam te beschermen tijdens gevechten."},{"id":6,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Door de vorm van de vleugels kan een vliegtuig omhoog blijven in de lucht."},{"id":7,"categorie":"Dieren","weetje":"Uilen kunnen hun kop heel ver draaien. Helemaal rond lukt niet."},{"id":8,"categorie":"Ruimte","weetje":"De zon is enorm groot. De aarde zou er meer dan een miljoen keer in passen."},{"id":9,"categorie":"Dieren","weetje":"Veel kikkers drinken niet zoals mensen. Ze nemen water op via hun huid."},{"id":10,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"Het oude Egypte groeide langs de rivier de Nijl. Die rivier gaf water en vruchtbare grond."},{"id":11,"categorie":"Ruimte","weetje":"Sterren lijken te fonkelen door bewegende lucht om de aarde heen."},{"id":12,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"Zeedieren passen bij de plek waar ze leven. Een dier bij de kust leeft anders dan een dier in de diepzee."},{"id":13,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"Een landschap kan er op veel manieren uitzien. Denk aan bergen, bossen, rivieren, steden of woestijnen."},{"id":14,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Je lichaam bestaat voor meer dan de helft uit water."},{"id":15,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"In de natuur hangt veel samen. Als één soort verdwijnt, kan dat ook andere soorten raken."},{"id":16,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Een algoritme is een stappenplan. Een computer gebruikt zo’n plan om iets op te lossen."},{"id":17,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Als je lichaam meer zuurstof nodig heeft, ga je sneller ademen."},{"id":18,"categorie":"Dieren","weetje":"Dolfijnen slapen met één helft van hun hersenen tegelijk. Zo kunnen ze blijven ademhalen."},{"id":19,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"Archeologen zoeken naar oude spullen. Zo leren ze meer over mensen van vroeger."},{"id":20,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Metaal geeft warmte vaak beter door dan hout of plastic."},{"id":21,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"Japan bestaat uit duizenden eilanden."},{"id":22,"categorie":"Ruimte","weetje":"Diep in de zon ontstaat licht en warmte. Dat gebeurt door een krachtige reactie in de zon."},{"id":23,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"Grondwater zit onder de grond tussen zand, stenen en andere lagen."},{"id":24,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"Zeewater smaakt zout omdat er zout in is opgelost."},{"id":25,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"Mangrovebossen groeien langs warme kusten. Daar komen zout water en land bij elkaar."},{"id":26,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"Een eiland is een stuk land met water er helemaal omheen."},{"id":27,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Je hersenen regelen heel veel in je lichaam. Ook dingen waar je niet steeds over nadenkt."},{"id":28,"categorie":"Ruimte","weetje":"Een meteoor is het lichtspoor van een ruimtesteen die in de lucht verbrandt."},{"id":29,"categorie":"Dieren","weetje":"Een zeepaardje zwemt rechtop. Bij zeepaardjes draagt het mannetje de jongen in een buidel."},{"id":30,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Warmte kan op verschillende manieren reizen. Bijvoorbeeld door aanraken, lucht of zonnestralen."},{"id":31,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"De Olympische Spelen begonnen lang geleden in het oude Griekenland."},{"id":32,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"Azië is het grootste werelddeel."},{"id":33,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"Fossielen zijn resten of sporen van dieren en planten van heel lang geleden."},{"id":34,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"Duinen langs de kust helpen het land beschermen tegen wind en water."},{"id":35,"categorie":"Ruimte","weetje":"De aarde is niet precies een perfecte bal. Bij de polen is ze een beetje platter."},{"id":36,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Een prisma kan wit licht uit elkaar halen in verschillende kleuren."},{"id":37,"categorie":"Dieren","weetje":"Bevers bouwen dammen en hutten met takken, modder en stenen."},{"id":38,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"Brazilië is het grootste land van Zuid-Amerika."},{"id":39,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Knipperen houdt je ogen vochtig en helpt ze beschermen."},{"id":40,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"Vlaggen gebruiken kleuren en tekens. Zo herken je een land, groep of organisatie."},{"id":41,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"Sommige landen hebben meer dan één officiële taal."},{"id":42,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"Water reist steeds rond. Het verdampt, wordt een wolk en valt later weer als regen of sneeuw."},{"id":43,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"In een estuarium mengen rivierwater en zeewater met elkaar."},{"id":44,"categorie":"Ruimte","weetje":"Het internationale ruimtestation draait meerdere keren per dag om de aarde."},{"id":45,"categorie":"Dieren","weetje":"Een egel rolt zich op om zich te beschermen tegen gevaar."},{"id":46,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Je oren helpen je horen. Ze helpen ook om je evenwicht te bewaren."},{"id":47,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"Een kompas wijst ongeveer naar het magnetische noorden. Daardoor kun je beter richting vinden."},{"id":48,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Papier wordt vaak gemaakt van houtvezels. Het kan ook van oud papier worden gemaakt."},{"id":49,"categorie":"Ruimte","weetje":"Asteroïden zijn rotsblokken in de ruimte die rond de zon bewegen."},{"id":50,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"De Noordpool ligt niet op vast land. Het is vooral oceaan met veel zee-ijs."},{"id":51,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"Vroeger gebruikten zeelieden sterren om de goede richting te vinden."},{"id":52,"categorie":"Dieren","weetje":"Vissen in een school bewegen vaak tegelijk. Daardoor zijn ze moeilijker te vangen."},{"id":53,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"Krabben hebben een hard pantser aan de buitenkant van hun lichaam."},{"id":54,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"De vijf bekendste zintuigen zijn zien, horen, ruiken, proeven en voelen."},{"id":55,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Wielen maken verplaatsen makkelijker, omdat er minder wrijving is."},{"id":56,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"Een tunnel kan onder een rivier, berg, weg of stad doorgaan."},{"id":57,"categorie":"Dieren","weetje":"Pinguïns zijn vogels. Ze gebruiken hun vleugels vooral om onder water te zwemmen."},{"id":58,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"Nederland ligt in West-Europa, aan de Noordzee."},{"id":59,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"Door schrift kunnen mensen informatie bewaren en aan anderen doorgeven."},{"id":60,"categorie":"Ruimte","weetje":"De aarde is de enige planeet in ons zonnestelsel waarvan we zeker weten dat er veel vloeibaar water aan de buitenkant is."},{"id":61,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Wit licht bestaat eigenlijk uit meerdere kleuren samen."},{"id":62,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Je huid beschermt je lichaam tegen vuil en ziektekiemen."},{"id":63,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"Water kan ijs, vloeibaar water of waterdamp zijn."},{"id":64,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"De meeste wolken bestaan uit piepkleine waterdruppels of ijskristallen."},{"id":65,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"Steden ontstonden vaak op handige plekken. Bijvoorbeeld bij water, wegen of handel."},{"id":66,"categorie":"Ruimte","weetje":"In de ruimte is bijna geen lucht. Geluid kan daar niet reizen zoals op aarde."},{"id":67,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Condenseren betekent dat waterdamp weer kleine waterdruppels wordt."},{"id":68,"categorie":"Dieren","weetje":"Eén mier is klein, maar samen kunnen mieren grote nesten bouwen."},{"id":69,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"De aarde is ongeveer 4,6 miljard jaar oud."},{"id":70,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Calcium helpt je botten en tanden sterk te houden."},{"id":71,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"Diep in de oceaan is het donker en koud. Ook drukt het water daar heel zwaar."},{"id":72,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"Sommige planten hebben stekels om zich te beschermen tegen dieren."},{"id":73,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"Door tijdzones is het niet overal op aarde dezelfde tijd."},{"id":74,"categorie":"Dieren","weetje":"Krokodilachtigen bestaan al heel lang. Hun verre familie leefde al voordat er mensen waren."},{"id":75,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Recycling betekent dat materiaal opnieuw wordt gebruikt om iets nieuws van te maken."},{"id":76,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Je hart klopt sneller als je rent of schrikt."},{"id":77,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"Schimmels en bacteriën ruimen dode resten op in de natuur."},{"id":78,"categorie":"Ruimte","weetje":"Ruimtesondes kunnen planeten onderzoeken zonder mensen aan boord."},{"id":79,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"Golven ontstaan meestal doordat wind over het water blaast."},{"id":80,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"Munten maakten handelen makkelijker. Mensen hoefden niet steeds spullen te ruilen."},{"id":81,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"Een fjord is een diepe zeearm tussen steile rotsen. Vaak is die uitgesleten door ijs."},{"id":82,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"Zeeschildpadden keren vaak terug naar een strand om eieren te leggen."},{"id":83,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"Sprookjes en volksverhalen werden vroeger vaak hardop doorverteld."},{"id":84,"categorie":"Ruimte","weetje":"Mercurius is de planeet die het dichtst bij de zon staat."},{"id":85,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"De nulmeridiaan loopt door Greenwich in Londen. Vanaf die lijn worden lengtegraden geteld."},{"id":86,"categorie":"Dieren","weetje":"Elke zebra heeft een eigen strepenpatroon. Het lijkt een beetje op een vingerafdruk."},{"id":87,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Wetenschap begint vaak met een vraag waar iemand nieuwsgierig naar is."},{"id":88,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Speeksel maakt eten gladder. Het helpt ook alvast met verteren."},{"id":89,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"Veel vissen hebben een zwemblaas. Daarmee kunnen ze beter op dezelfde diepte blijven."},{"id":90,"categorie":"Dieren","weetje":"Eendenveren blijven droog door een vettig laagje."},{"id":91,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"Door de drukpers konden mensen sneller veel dezelfde teksten maken."},{"id":92,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Schaduw ontstaat als iets het licht tegenhoudt."},{"id":93,"categorie":"Ruimte","weetje":"De Melkweg is het sterrenstelsel waar onze zon bij hoort."},{"id":94,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"Canada heeft veel bossen, meren en koude gebieden."},{"id":95,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Je lever doet veel taken. Hij helpt bijvoorbeeld stoffen in je bloed verwerken."},{"id":96,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"Zaden kunnen reizen door wind, water of dieren."},{"id":97,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"Veel feesten horen bij seizoenen, verhalen of oude gewoontes."},{"id":98,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"Bergen kunnen heel langzaam ontstaan als aardplaten tegen elkaar duwen."},{"id":99,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Met een proef kun je iets op een eerlijke manier testen."},{"id":100,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Je darmen halen nuttige stoffen uit je eten."},{"id":101,"categorie":"Dieren","weetje":"Kangoeroes kunnen door hun bouw niet makkelijk achteruit lopen."},{"id":102,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"Algen kunnen piepklein zijn. Sommige groeien als lange slierten in zee."},{"id":103,"categorie":"Ruimte","weetje":"Mars heeft ijs bij de polen, net als de aarde."},{"id":104,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"In Australië leven dieren zoals kangoeroes en koala’s. Die komen van nature bijna nergens anders voor."},{"id":105,"categorie":"Ruimte","weetje":"Bij een zonsverduistering komt de maan tussen de aarde en de zon."},{"id":106,"categorie":"Dieren","weetje":"Een kameleon kan met zijn ogen twee kanten op kijken."},{"id":107,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Je tanden helpen om eten te bijten, scheuren en malen."},{"id":108,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"Haaien kunnen heel goed ruiken."},{"id":109,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"Sneeuw bestaat uit ijskristallen die in koude wolken ontstaan."},{"id":110,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Met een microscoop kun je dingen zien die te klein zijn voor je ogen."},{"id":111,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"Een tijdlijn zet gebeurtenissen op volgorde van tijd."},{"id":112,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"Over de hele wereld spreken mensen duizenden verschillende talen."},{"id":113,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"IJs drijft op water, omdat ijs lichter is dan dezelfde hoeveelheid vloeibaar water."},{"id":114,"categorie":"Dieren","weetje":"Een paard kan staand slapen. Voor diepe slaap gaat het vaak liggen."},{"id":115,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Zuiver water bevriest bij ongeveer 0 graden Celsius."},{"id":116,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"Een hoofdstad is meestal de stad waar de regering van een land zit."},{"id":117,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Witte bloedcellen helpen je lichaam tegen ziekteverwekkers vechten."},{"id":118,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"Een delta ontstaat waar een rivier zand en klei achterlaat bij zee of een meer."},{"id":119,"categorie":"Ruimte","weetje":"De Grote Rode Vlek op Jupiter is een enorme storm."},{"id":120,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"Mammoeten leefden in de ijstijd en hadden een dikke vacht."},{"id":121,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Een magneet heeft een noordpool en een zuidpool."},{"id":122,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"In het oude Egypte maakten mensen papyrus van een plant. Ze gebruikten het om op te schrijven."},{"id":123,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"Chili is een lang en smal land aan de westkant van Zuid-Amerika."},{"id":124,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"Op koraalriffen kunnen duizenden soorten dieren samenleven."},{"id":125,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Je tong helpt je proeven, praten en eten."},{"id":126,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"Aardbevingen ontstaan vaak doordat stukken aardkorst langs elkaar schuiven."},{"id":127,"categorie":"Dieren","weetje":"Sommige slangen gebruiken hun tong om geuren uit de lucht op te vangen."},{"id":128,"categorie":"Ruimte","weetje":"Een sterrenstelsel kan uit miljarden sterren bestaan."},{"id":129,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"Sommige weekdieren maken schelpen om zichzelf te beschermen."},{"id":130,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"De Romeinen bouwden lange wegen. Zo konden ze sneller door hun rijk reizen."},{"id":131,"categorie":"Ruimte","weetje":"Pluto heet nu een dwergplaneet en geen gewone planeet."},{"id":132,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Vezels helpen je darmen goed werken."},{"id":133,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"Zand bestaat vaak uit kleine stukjes steen, schelp of koraal."},{"id":134,"categorie":"Dieren","weetje":"Een neushoorn heeft een dikke huid, maar kan toch last hebben van zon en insecten."},{"id":135,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Met een katrol kun je iets makkelijker omhoog hijsen."},{"id":136,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"De Himalaya is een gebergte met de hoogste bergen ter wereld."},{"id":137,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"Donder ontstaat doordat lucht rond bliksem ineens heel heet wordt en uitzet."},{"id":138,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"De geografische Noordpool ligt in de Noordelijke IJszee. Het is dus geen vast stuk land."},{"id":139,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Bij een eerlijk onderzoek verander je meestal maar één ding tegelijk."},{"id":140,"categorie":"Dieren","weetje":"Giraffen hebben net als mensen zeven botjes in hun nek."},{"id":141,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Ligamenten helpen botten bij gewrichten op hun plek te houden."},{"id":142,"categorie":"Ruimte","weetje":"De maan heeft kraters door inslagen van stenen uit de ruimte."},{"id":143,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"Mensen maken al duizenden jaren muziekinstrumenten."},{"id":144,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"Veel tropische koraalriffen groeien in warm, helder en ondiep water."},{"id":145,"categorie":"Dieren","weetje":"IJsberen hebben zee-ijs nodig om goed op jacht te kunnen gaan."},{"id":146,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Een hefboom kan helpen om iets met minder kracht te verplaatsen."},{"id":147,"categorie":"Ruimte","weetje":"Uranus draait heel scheef. Het lijkt alsof de planeet op zijn zij ligt."},{"id":148,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"Magma heet lava zodra het uit een vulkaan naar buiten komt."},{"id":149,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"Een groot deel van Nederland ligt laag. Daarom zijn dijken zo belangrijk."},{"id":150,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Glazuur is de harde buitenlaag van je tanden."},{"id":151,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"Kleding van vroeger vertelt iets over wat mensen handig, mooi of belangrijk vonden."},{"id":152,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"Sommige oesters kunnen een parel maken rond een korreltje of ander klein deeltje."},{"id":153,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"Een brug verbindt plekken die door water, een weg of een dal gescheiden zijn."},{"id":154,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Eiwitten helpen je lichaam groeien en herstellen."},{"id":155,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"Dolfijnen gebruiken klikgeluiden en echo’s om hun omgeving te onderzoeken."},{"id":156,"categorie":"Ruimte","weetje":"De ringen van Saturnus zijn geen vaste schijf. Ze bestaan uit losse stukjes ijs en steen."},{"id":157,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"Bijen en vlinders helpen veel planten om zaden en vruchten te maken."},{"id":158,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"De oude Grieken gebruikten theaters voor toneelstukken en verhalen."},{"id":159,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Glas kan vaak worden omgesmolten en opnieuw gebruikt."},{"id":160,"categorie":"Dieren","weetje":"Vleermuizen zijn zoogdieren. Het zijn geen vogels."},{"id":161,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"Cactussen bewaren water in hun dikke stengels."},{"id":162,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"De Golfstroom brengt warm zeewater naar delen van West-Europa."},{"id":163,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"Vroeger was reizen per schip een belangrijke manier om oceanen over te steken."},{"id":164,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Je maag kneedt eten en mengt het met maagsap."},{"id":165,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"Door de fiets konden mensen sneller en goedkoper ergens naartoe."},{"id":166,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Een 3D-printer maakt een voorwerp laagje voor laagje."},{"id":167,"categorie":"Ruimte","weetje":"GPS werkt met satellieten die signalen naar de aarde sturen."},{"id":168,"categorie":"Dieren","weetje":"Een slak maakt slijm. Daardoor kruipt hij makkelijker over ruwe plekken."},{"id":169,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"Voetsporen van dinosauriërs kunnen laten zien hoe ze liepen."},{"id":170,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Je hart is een sterke spier die bloed door je lichaam pompt."},{"id":171,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"In sommige landen rijden treinen door lange tunnels in bergen."},{"id":172,"categorie":"Dieren","weetje":"Chimpansees gebruiken soms takjes als gereedschap om eten te pakken."},{"id":173,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"Een voedselketen laat zien wie door wie wordt gegeten."},{"id":174,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Programmeren betekent dat je een computer heel precies vertelt wat hij moet doen."},{"id":175,"categorie":"Ruimte","weetje":"Jupiter is zwaarder dan alle andere planeten in ons zonnestelsel samen."},{"id":176,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"Schoon drinkwater is niet overal op aarde vanzelfsprekend."},{"id":177,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Meten helpt wetenschappers om dingen eerlijk en precies te vergelijken."},{"id":178,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"De ‘hoorn’ van een narwal is eigenlijk een lange tand."},{"id":179,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"Een kompasroos op een kaart laat de richtingen zien."},{"id":180,"categorie":"Dieren","weetje":"Een struisvogel kan niet vliegen, maar wel heel hard rennen."},{"id":181,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"Aquaducten brachten bij de Romeinen water naar steden."},{"id":182,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"Bliksem is een enorme elektrische vonk in de lucht."},{"id":183,"categorie":"Ruimte","weetje":"Een jaar op aarde duurt ongeveer 365 dagen. Dat komt doordat de aarde rond de zon draait."},{"id":184,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Je longen halen zuurstof uit de lucht die je inademt."},{"id":185,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"Roggen zijn platte vissen die vaak dicht bij de zeebodem zwemmen."},{"id":186,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"Lengtegraden lopen van de Noordpool naar de Zuidpool."},{"id":187,"categorie":"Dieren","weetje":"Haaien hebben geen skelet van bot zoals wij. Hun skelet bestaat vooral uit kraakbeen."},{"id":188,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"Piramides in het oude Egypte werden gebouwd als graven voor farao’s en andere belangrijke mensen."},{"id":189,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Eten geeft je lichaam energie om te bewegen, groeien en herstellen."},{"id":190,"categorie":"Ruimte","weetje":"Jupiter is de grootste planeet van ons zonnestelsel."},{"id":191,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Een uitvinding is vaak een slimme oplossing voor een probleem."},{"id":192,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"Regen valt als druppels in wolken groot en zwaar genoeg worden."},{"id":193,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"Antarctica is het koudste continent op aarde."},{"id":194,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"Een rivier begint vaak in bergen of heuvels en stroomt naar lager land."},{"id":195,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Bloedplaatjes helpen om wondjes dicht te maken."},{"id":196,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Een lampje brandt pas als de stroomkring dicht is."},{"id":197,"categorie":"Ruimte","weetje":"Ons zonnestelsel heeft acht planeten die rond de zon bewegen."},{"id":198,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"Door getijden staat de zee op sommige momenten hoger en op andere momenten lager."},{"id":199,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"Hiërogliefen waren tekens waarmee oude Egyptenaren schreven."},{"id":200,"categorie":"Dieren","weetje":"Sommige insecten lijken op een blaadje of takje. Zo vallen ze minder op."},{"id":201,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"Fossielen kunnen miljoenen jaren in steen bewaard blijven."},{"id":202,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"Gletsjers zijn enorme ijsmassa’s die heel langzaam kunnen bewegen."},{"id":203,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"Bultruggen staan bekend om hun lange liederen. Geluid reist onder water goed."},{"id":204,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Tandwielen geven beweging door aan andere onderdelen."},{"id":205,"categorie":"Ruimte","weetje":"Eb en vloed komen voor een groot deel door de zwaartekracht van de maan."},{"id":206,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Je pupillen worden groter in het donker en kleiner bij fel licht."},{"id":207,"categorie":"Dieren","weetje":"Een olifant gebruikt zijn slurf om te ruiken, drinken, voelen en dingen op te pakken."},{"id":208,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"Egypte ligt in Noord-Afrika. De Nijl stroomt door het land."},{"id":209,"categorie":"Dieren","weetje":"Honden kunnen veel beter ruiken dan mensen."},{"id":210,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"Vogels stammen af van een groep dinosauriërs met veren."},{"id":211,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"Korstmossen kunnen op rotsen groeien. Ze bestaan uit organismen die samenwerken."},{"id":212,"categorie":"Ruimte","weetje":"Zonder de zon zou leven op aarde niet kunnen bestaan zoals nu."},{"id":213,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"Meren kunnen ontstaan door ijs, vulkanen, rivieren of bewegingen in de aardkorst."},{"id":214,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Licht reist veel sneller dan geluid. Daarom zie je bliksem meestal eerder dan je donder hoort."},{"id":215,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"Rond de evenaar duren dag en nacht het hele jaar ongeveer even lang."},{"id":216,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Je ogen vangen licht op. Je hersenen maken daar een beeld van."},{"id":217,"categorie":"Ruimte","weetje":"Poollicht ontstaat hoog in de lucht door deeltjes van de zon."},{"id":218,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Spieren kunnen vooral trekken. Daarom werken ze vaak in paren."},{"id":219,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"Mist bestaat uit piepkleine waterdruppels dicht bij de grond."},{"id":220,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"Een eilandengroep heet ook wel een archipel."},{"id":221,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"IJsland heeft veel vulkanen en warme bronnen door warmte uit de aarde."},{"id":222,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Een thermometer meet temperatuur."},{"id":223,"categorie":"Dieren","weetje":"Tijgers zijn de grootste wilde katten op aarde. Ze leven meestal alleen."},{"id":224,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"Kalenders helpen mensen dagen, maanden en seizoenen bij te houden."},{"id":225,"categorie":"Ruimte","weetje":"Bij een maansverduistering valt de schaduw van de aarde op de maan."},{"id":226,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Waterkracht gebruikt stromend of vallend water om energie te maken."},{"id":227,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"Ecuador is genoemd naar de evenaar. Die lijn loopt door het land."},{"id":228,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"Zeewater is steeds in beweging door golven, wind, getijden en stromingen."},{"id":229,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"Een tsunami is een serie grote golven. Die ontstaat vaak na een zeebeving."},{"id":230,"categorie":"Dieren","weetje":"Een luiaard beweegt langzaam om energie te sparen."},{"id":231,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"Fossielen gaan over leven van vroeger. Archeologische vondsten gaan vooral over mensen en hun spullen."},{"id":232,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Rode bloedcellen brengen zuurstof door je lichaam."},{"id":233,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"Een kaart helpt mensen plekken, routes en grenzen te begrijpen."},{"id":234,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"Planten nemen koolstofdioxide op en maken zuurstof. Dat gebeurt bij fotosynthese."},{"id":235,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"De Sahara is een van de grootste hete woestijnen op aarde."},{"id":236,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"Zeesterren bewegen hun kleine voetjes met een watersysteem in hun lichaam."},{"id":237,"categorie":"Dieren","weetje":"Katten spinnen vaak als ze ontspannen zijn. Soms doen ze het ook om zichzelf rustig te maken."},{"id":238,"categorie":"Ruimte","weetje":"Satellieten draaien rond een planeet of maan en verzamelen informatie."},{"id":239,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Geluid ontstaat door trillingen."},{"id":240,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Slapen helpt je lichaam en hersenen herstellen."},{"id":241,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"Zeewier is geen gewone landplant. Het is een soort alg."},{"id":242,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"Noorwegen staat bekend om fjorden: diepe stukken zee tussen steile bergen."},{"id":243,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"Een woestijn hoeft niet heet te zijn. Antarctica is bijvoorbeeld een koude woestijn."},{"id":244,"categorie":"Dieren","weetje":"Kwallen hebben geen botten, geen hart en geen hersenen zoals wij."},{"id":245,"categorie":"Ruimte","weetje":"De atmosfeer is de laag lucht en andere gassen rond de aarde."},{"id":246,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Water kookt op zeeniveau bij ongeveer 100 graden Celsius."},{"id":247,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"IJzer helpt je bloed om zuurstof te vervoeren."},{"id":248,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"Mensen maken al heel lang gereedschap om problemen op te lossen."},{"id":249,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"In de herfst verdwijnt het groene kleurtje langzaam uit veel bladeren. Daardoor zie je andere kleuren."},{"id":250,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"Niet alle dinosauriërs waren groot. Sommige waren ongeveer zo groot als een kip."},{"id":251,"categorie":"Ruimte","weetje":"De maan draait om de aarde en doet daar ongeveer een maand over."},{"id":252,"categorie":"Dieren","weetje":"Een spin is geen insect. Spinnen hebben acht poten en insecten zes."},{"id":253,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"Mangroven beschermen sommige kusten tegen golven en geven dieren een schuilplek."},{"id":254,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Niezen helpt je neus om stof of prikkels kwijt te raken."},{"id":255,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"Op aarde zijn veel leefgebieden, zoals regenwouden, woestijnen en koraalriffen."},{"id":256,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Hoge tonen trillen sneller dan lage tonen."},{"id":257,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"Mos heeft geen bloemen en groeit vaak op vochtige plekken."},{"id":258,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"Musea bewaren voorwerpen. Zo kunnen mensen leren over kunst, natuur en geschiedenis."},{"id":259,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Je zenuwen sturen berichten tussen je lichaam en je hersenen."},{"id":260,"categorie":"Dieren","weetje":"Adelaars hebben scherpe ogen. Ze kunnen vanaf grote hoogte prooi zien."},{"id":261,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"Op het zuidelijk halfrond is het zomer als het bij ons winter is."},{"id":262,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"Plankton is klein leven in het water. Sommige soorten maken zuurstof."},{"id":263,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Verdampen betekent dat een vloeistof verandert in gas."},{"id":264,"categorie":"Ruimte","weetje":"Neptunus staat heel ver van de zon. Daarom is het er erg koud."},{"id":265,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"Een regenboog ontstaat als zonlicht door waterdruppels gaat."},{"id":266,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Luchtdruk kan iets vertellen over hoe het weer verandert."},{"id":267,"categorie":"Ruimte","weetje":"Een dag op aarde duurt ongeveer 24 uur. Dat komt doordat de aarde om haar as draait."},{"id":268,"categorie":"Dieren","weetje":"Bijen kunnen met een dans aan andere bijen laten zien waar voedsel is."},{"id":269,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"Een oceaanstroom is een soort rivier van zeewater in de oceaan."},{"id":270,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Kraakbeen helpt voorkomen dat botten hard tegen elkaar schuren."},{"id":271,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"Mount Everest ligt in de Himalaya."},{"id":272,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"Molens gebruikten wind of water om werk te doen, zoals graan malen."},{"id":273,"categorie":"Dieren","weetje":"Kamelen kunnen lang zonder drinken, omdat ze zuinig omgaan met water."},{"id":274,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"Ontdekkingen beginnen vaak met nieuwsgierigheid en goed kijken."},{"id":275,"categorie":"Ruimte","weetje":"De zon is ongeveer 4,6 miljard jaar oud."},{"id":276,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Je huid is het grootste orgaan van je lichaam."},{"id":277,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"De aarde heeft lagen, zoals de korst, mantel en kern."},{"id":278,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Elektriciteit is energie waarmee apparaten kunnen werken."},{"id":279,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"Kreeften hebben een hard pantser. Om groter te worden moeten ze vervellen."},{"id":280,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"Door vliegtuigen kun je snel naar andere werelddelen reizen."},{"id":281,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Je neus herkent geuren doordat kleine geurdeeltjes met de lucht binnenkomen."},{"id":282,"categorie":"Dieren","weetje":"Walvissen leven in water, maar moeten boven water komen om adem te halen."},{"id":283,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"Grotschilderingen laten zien dat mensen al heel lang beelden en verhalen maken."},{"id":284,"categorie":"Ruimte","weetje":"Saturnus is bekend door zijn grote ringen van ijs en steen."},{"id":285,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"Hoog in de bergen is de lucht dunner dan op zeeniveau."},{"id":286,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Een batterij bewaart elektrische energie in stoffen binnenin de batterij."},{"id":287,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"Vaak wordt de wereld verdeeld in zeven werelddelen, zoals Azië, Afrika en Europa."},{"id":288,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"Sponzen zijn eenvoudige dieren. Ze filteren water door hun lichaam."},{"id":289,"categorie":"Ruimte","weetje":"Seizoenen ontstaan doordat de aarde schuin staat terwijl ze rond de zon draait."},{"id":290,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Koolhydraten zijn een belangrijke brandstof voor je lichaam."},{"id":291,"categorie":"Dieren","weetje":"Koraal lijkt soms op steen of een plant, maar het wordt gemaakt door kleine diertjes."},{"id":292,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"Vroeger werden boeken met de hand overgeschreven."},{"id":293,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"Paleontologen bestuderen fossielen om meer te leren over leven van vroeger."},{"id":294,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"De oceaan slaat veel warmte op. Daardoor heeft de oceaan invloed op het klimaat."},{"id":295,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Een brug moet gewicht en kracht goed verdelen om sterk te blijven."},{"id":296,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"Met satellietbeelden kun je weer, bossen, ijs en steden van bovenaf bekijken."},{"id":297,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"Dinosauriërs leefden miljoenen jaren voordat er mensen waren."},{"id":298,"categorie":"Dieren","weetje":"Mollen graven tunnels met hun sterke voorpoten."},{"id":299,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Pezen verbinden spieren met botten."},{"id":300,"categorie":"Ruimte","weetje":"De dampkring beschermt de aarde tegen veel kleine ruimtestenen."},{"id":301,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"Landen kunnen heel verschillende klimaten hebben, zoals tropisch, droog of ijskoud."},{"id":302,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"Golven kunnen zand meenemen of neerleggen. Daardoor verandert een kust langzaam."},{"id":303,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Dezelfde kanten van magneten stoten elkaar af. Verschillende kanten trekken elkaar aan."},{"id":304,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"Wind is lucht die beweegt."},{"id":305,"categorie":"Ruimte","weetje":"De aarde beweegt heel snel door de ruimte. Toch merk je daar niets van."},{"id":306,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"Een haven is een plek waar schepen veilig kunnen laden en lossen."},{"id":307,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Zweten helpt je lichaam afkoelen."},{"id":308,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Veel ontdekkingen ontstaan doordat wetenschappers goed kijken en vragen blijven stellen."},{"id":309,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"Foto’s helpen historici zien hoe mensen en plekken er vroeger uitzagen."},{"id":310,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"Sommige diepzeedieren maken zelf licht. Dat heet bioluminescentie."},{"id":311,"categorie":"Dieren","weetje":"Veel dieren gebruiken camouflage. Zo zijn ze minder goed te zien."},{"id":312,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"Een ecosysteem bestaat uit levende wezens en de plek waar ze leven."},{"id":313,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"Brieven waren heel lang belangrijk om berichten naar iemand ver weg te sturen."},{"id":314,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"Cultuur gaat over gewoontes, taal, eten, feesten, kunst en manieren van leven."},{"id":315,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"Water kan langzaam steen oplossen. Zo kunnen grotten ontstaan."},{"id":316,"categorie":"Ruimte","weetje":"Een lichtjaar is geen tijd, maar een afstand. Het is de afstand die licht in één jaar aflegt."},{"id":317,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Je eten begint al in je mond te verteren."},{"id":318,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Een echo ontstaat als geluid terugkaatst."},{"id":319,"categorie":"Dieren","weetje":"Een octopus heeft acht armen en kan door kleine openingen kruipen."},{"id":320,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"Steenkool is ontstaan uit plantenresten die miljoenen jaren onder druk lagen."},{"id":321,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"Een globe is een ronde kaart van de aarde."},{"id":322,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Zonnepanelen maken stroom uit licht. Ze hebben dus vooral licht nodig, niet warmte."},{"id":323,"categorie":"Ruimte","weetje":"De zon is een ster. Ze staat veel dichter bij ons dan andere sterren."},{"id":324,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"Een zeeanemoon lijkt op een plant, maar is een dier."},{"id":325,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Je nieren halen afvalstoffen uit je bloed."},{"id":326,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"Door landbouw gingen mensen vaker op één vaste plek wonen."},{"id":327,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"Biodiversiteit betekent dat er veel verschillende soorten leven in een gebied zijn."},{"id":328,"categorie":"Dieren","weetje":"Een panda eet vooral bamboe, maar hoort toch bij de beren."},{"id":329,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"De Chinese Muur is niet in één keer gebouwd. Hij is in verschillende tijden groter gemaakt."},{"id":330,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"Nieuw-Zeeland bestaat uit twee grote eilanden en veel kleinere eilanden."},{"id":331,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"Sommige soorten bamboe kunnen heel snel groeien."},{"id":332,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Moderne windmolens gebruiken wind om elektriciteit te maken."},{"id":333,"categorie":"Ruimte","weetje":"Op Mars staat Olympus Mons. Dat is een van de grootste bekende vulkanen in het zonnestelsel."},{"id":334,"categorie":"Dieren","weetje":"Wormen graven gangetjes in de bodem. Daardoor komt er meer lucht in de grond."},{"id":335,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Je hersenen gebruiken informatie uit je zintuigen om de wereld te begrijpen."},{"id":336,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"Een baai is een stuk zee dat voor een deel door land is omringd."},{"id":337,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"In poolgebieden kan de zon in de zomer heel lang boven de horizon blijven."},{"id":338,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"Regenwater kan via beekjes en rivieren uiteindelijk in zee terechtkomen."},{"id":339,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Je stem ontstaat doordat lucht je stembanden laat trillen."},{"id":340,"categorie":"Dieren","weetje":"Het schild van een schildpad hoort echt bij zijn lichaam."},{"id":341,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"Talen veranderen langzaam, omdat mensen nieuwe woorden gaan gebruiken."},{"id":342,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"Antarctica is een continent met een dikke laag ijs."},{"id":343,"categorie":"Ruimte","weetje":"Sommige planeten hebben veel manen. Mercurius en Venus hebben er geen."},{"id":344,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Robots kunnen taken doen met sensoren, motoren en computerprogramma’s."},{"id":345,"categorie":"Ruimte","weetje":"Een raket gaat vooruit doordat de motor gas hard naar achteren duwt."},{"id":346,"categorie":"Dieren","weetje":"Vlinders proeven met hun poten of een plant geschikt is voor eitjes."},{"id":347,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"Een lagune is ondiep water dat voor een deel van de zee is afgesloten."},{"id":348,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"Gesteenten kunnen langzaam veranderen door druk, hitte of weer."},{"id":349,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"Een wereldkaart laat de ronde aarde plat zien."},{"id":350,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Je skelet geeft je lichaam steun en beschermt belangrijke organen."},{"id":351,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Computers werken met signalen. Die worden vaak voorgesteld als nullen en enen."},{"id":352,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"Veel oude steden ontstonden dicht bij water, omdat mensen, dieren en landbouw water nodig hadden."},{"id":353,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Isolatie helpt om warmte binnen of juist buiten te houden."},{"id":354,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Je ribben beschermen onder andere je hart en longen."},{"id":355,"categorie":"Dieren","weetje":"Een vogelbekdier is een zoogdier dat eieren legt."},{"id":356,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"Het Amazonegebied ligt in Zuid-Amerika en heeft veel regenwoud."},{"id":357,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"Planten maken met zonlicht hun eigen voedsel. Dat heet fotosynthese."},{"id":358,"categorie":"Ruimte","weetje":"Venus draait heel langzaam om haar as."},{"id":359,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"De maan heeft veel invloed op eb en vloed."},{"id":360,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"Kastelen werden vaak gebouwd op slimme plekken, zoals op heuvels of bij water."},{"id":361,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"Een waterval ontstaat waar water plotseling over een steile rand naar beneden valt."},{"id":362,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"Dinosaurus betekent ongeveer ‘verschrikkelijke hagedis’. Toch waren dinosauriërs geen gewone hagedissen."},{"id":363,"categorie":"Ruimte","weetje":"Mars heet de rode planeet door roestachtig stof op de bodem."},{"id":364,"categorie":"Dieren","weetje":"Bij rendieren krijgen ook veel vrouwtjes een gewei. Dat is bijzonder bij herten."},{"id":365,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Je reflexen kunnen sneller reageren dan je bewuste gedachten."},{"id":366,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"Koraalriffen geven heel veel zeedieren een schuilplek."},{"id":367,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Satellieten helpen bij weerberichten, navigatie en communicatie."},{"id":368,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"Dorpen zijn vaak kleiner dan steden, maar kunnen een sterke eigen gemeenschap hebben."},{"id":369,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Met een telescoop kun je verre dingen, zoals sterren en planeten, beter bekijken."},{"id":370,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"Landen hebben grenzen, maar natuurgebieden stoppen daar niet altijd."},{"id":371,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"Een beschaving heeft vaak steden, regels, beroepen en manieren om informatie te bewaren."},{"id":372,"categorie":"Ruimte","weetje":"Astronauten trainen lang voordat ze veilig de ruimte in mogen."},{"id":373,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Bloed vervoert zuurstof, voedingsstoffen en afvalstoffen door je lichaam."},{"id":374,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"Vulkanen kunnen ontstaan waar platen van de aardkorst bewegen."},{"id":375,"categorie":"Dieren","weetje":"Jonge leeuwen hebben vlekjes in hun vacht. Die zie je vaak minder goed als ze ouder worden."},{"id":376,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"Ongeveer 71 procent van de aarde is bedekt met oceaanwater."},{"id":377,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Hikken komt meestal doordat je middenrif plotseling samentrekt."},{"id":378,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"Breedtegraden zijn lijnen die als rondjes om de aarde lopen."},{"id":379,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"Regenwouden krijgen veel regen en hebben heel veel soorten planten en dieren."},{"id":380,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"Door treinen konden mensen sneller lange afstanden over land reizen."},{"id":381,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"Zee-ijs is bevroren zeewater. Je vindt het vooral bij de polen."},{"id":382,"categorie":"Dieren","weetje":"Libellen kunnen snel en wendbaar vliegen. Sommige kunnen zelfs achteruit vliegen."},{"id":383,"categorie":"Ruimte","weetje":"Kometen bestaan uit ijs, stof en steen. Dicht bij de zon kunnen ze een staart krijgen."},{"id":384,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Een onderzeeër kan zakken of stijgen door water in speciale tanks te gebruiken."},{"id":385,"categorie":"Dieren","weetje":"Flamingo’s worden roze door stoffen in het voedsel dat ze eten."},{"id":386,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Een volwassen mens heeft meestal 206 botten."},{"id":387,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"De Nijl gaf het oude Egypte water en vruchtbare grond."},{"id":388,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"Ongeveer de helft van de zuurstof die elk jaar wordt gemaakt, komt van piepklein leven in de oceaan."},{"id":389,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Een barometer meet luchtdruk."},{"id":390,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"In grote steden wonen vaak mensen uit veel verschillende landen."},{"id":391,"categorie":"Ruimte","weetje":"Astronauten in een ruimtestation lijken te zweven, omdat ze samen met het station om de aarde vallen."},{"id":392,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"Paddenstoelen zijn geen planten. Het zijn schimmels."},{"id":393,"categorie":"Menselijk lichaam","weetje":"Vitamines en mineralen helpen je lichaam goed werken."},{"id":394,"categorie":"Dieren","weetje":"De blauwe vinvis is het grootste dier dat ooit op aarde heeft geleefd."},{"id":395,"categorie":"Landen en wereld","weetje":"Een kanaal is een waterweg die door mensen is gemaakt."},{"id":396,"categorie":"Wetenschap en techniek","weetje":"Fouten in een proef kunnen helpen om iets nieuws te leren."},{"id":397,"categorie":"Natuur en aarde","weetje":"De evenaar is een denkbeeldige lijn rond het midden van de aarde."},{"id":398,"categorie":"Ruimte","weetje":"Astronomen gebruiken telescopen om licht uit de ruimte te onderzoeken."},{"id":399,"categorie":"Geschiedenis en cultuur","weetje":"De stoommachine hielp machines, fabrieken en treinen krachtiger worden."},{"id":400,"categorie":"Oceaan en water","weetje":"Zeegras is een echte plant die onder water groeit."}];
  const BACKGROUNDS = {"lente":"https://primary.jwwb.nl/public/l/q/s/temp-oebrtxibpdxxhfnnpjxm/1-lente-high.png?enable-io=true&width=1920","zomer":"https://primary.jwwb.nl/public/l/q/s/temp-oebrtxibpdxxhfnnpjxm/2-zomer-high.png?enable-io=true&width=1920","herfst":"https://primary.jwwb.nl/public/l/q/s/temp-oebrtxibpdxxhfnnpjxm/3-herfst-high.png?enable-io=true&width=1920","winter":"https://primary.jwwb.nl/public/l/q/s/temp-oebrtxibpdxxhfnnpjxm/4-winter-high.png?enable-io=true&width=1920","weekend":"https://primary.jwwb.nl/public/l/q/s/temp-oebrtxibpdxxhfnnpjxm/5-weekend-high.png?enable-io=true&width=1920","sinterklaas":"https://primary.jwwb.nl/public/l/q/s/temp-oebrtxibpdxxhfnnpjxm/6-sinterklaas-high.png?enable-io=true&width=1920","kerst":"https://primary.jwwb.nl/public/l/q/s/temp-oebrtxibpdxxhfnnpjxm/7-kerst-high.png?enable-io=true&width=1920","pasen":"https://primary.jwwb.nl/public/l/q/s/temp-oebrtxibpdxxhfnnpjxm/8-pasen-high.png?enable-io=true&width=1920","koningsdag":"https://primary.jwwb.nl/public/l/q/s/temp-oebrtxibpdxxhfnnpjxm/9-koningsdag-high.png?enable-io=true&width=1920","halloween":"https://primary.jwwb.nl/public/l/q/s/temp-oebrtxibpdxxhfnnpjxm/10-halloween-high.png?enable-io=true&width=1920"};
  const LAUNCH_DATE = '2026-06-12'; // Pas deze aan op de echte live-datum als dat nodig is.
  const GENERAL_LOCATION = { name: 'Algemeen Nederland', latitude: 52.10, longitude: 5.18 }; // De Bilt
  const LS_WEATHER_CHOICE = 'kkDagstarterWeatherChoiceV9';
  const LS_WEATHER_COORDS = 'kkDagstarterWeatherCoordsV9';

  const $ = (sel) => root.querySelector(sel);
  const els = {
    bg: $('.kk-bg'),
    modal: $('[data-modal]'),
    locationNote: $('[data-location-note]'),
    mainView: $('[data-main-view]'),
    weekendView: $('[data-weekend-view]'),
    weekday: $('[data-weekday]'),
    date: $('[data-date]'),
    season: $('[data-season-chip]'),
    week: $('[data-week-chip]'),
    calendar: $('[data-month-calendar]'),
    digital: $('[data-digital-time]'),
    hourHand: $('[data-hour-hand]'),
    minuteHand: $('[data-minute-hand]'),
    secondHand: $('[data-second-hand]'),
    fact: $('[data-fact]'),
    weatherLocation: $('[data-weather-location]'),
    weatherIcon: $('[data-weather-icon]'),
    weatherTemp: $('[data-weather-temp]'),
    weatherDesc: $('[data-weather-desc]'),
    feelsLike: $('[data-feels-like]'),
    wind: $('[data-wind]'),
    rain: $('[data-rain]'),
    updated: $('[data-updated]'),
    sunrise: $('[data-sunrise]'),
    sunset: $('[data-sunset]')
  };

  const months = ['januari','februari','maart','april','mei','juni','juli','augustus','september','oktober','november','december'];
  const weekdays = ['zondag','maandag','dinsdag','woensdag','donderdag','vrijdag','zaterdag'];

  function pad(n) { return String(n).padStart(2, '0'); }
  function cap(s) { return s ? s.charAt(0).toUpperCase() + s.slice(1) : s; }
  function startOfDay(d) { return new Date(d.getFullYear(), d.getMonth(), d.getDate()); }
  function addDays(date, days) { const d = new Date(date); d.setDate(d.getDate() + days); return d; }
  function sameOrBetween(d, start, end) {
    const x = startOfDay(d).getTime();
    return x >= startOfDay(start).getTime() && x <= startOfDay(end).getTime();
  }
  function isWeekend(d) { return d.getDay() === 0 || d.getDay() === 6; }

  function isoWeekNumber(date) {
    const d = new Date(Date.UTC(date.getFullYear(), date.getMonth(), date.getDate()));
    const dayNum = d.getUTCDay() || 7;
    d.setUTCDate(d.getUTCDate() + 4 - dayNum);
    const yearStart = new Date(Date.UTC(d.getUTCFullYear(), 0, 1));
    return Math.ceil((((d - yearStart) / 86400000) + 1) / 7);
  }

  function renderMonthCalendar(date) {
    if (!els.calendar) return;
    const y = date.getFullYear();
    const m = date.getMonth();
    const first = new Date(y, m, 1);
    const lastDay = new Date(y, m + 1, 0).getDate();
    const mondayIndex = (first.getDay() + 6) % 7;
    const labels = ['ma','di','wo','do','vr','za','zo'];
    let html = `<div class="kk-cal-head"><span class="kk-cal-month">${cap(months[m])}</span><span>${y}</span></div>`;
    html += '<div class="kk-cal-days">';
    for (const label of labels) html += `<b>${label}</b>`;
    for (let i = 0; i < mondayIndex; i++) html += '<span class="kk-muted-day"></span>';
    for (let day = 1; day <= lastDay; day++) {
      const cls = day === date.getDate() ? ' class="kk-today"' : '';
      html += `<span>${day}</span>`;
    }
    const cells = mondayIndex + lastDay;
    const remainder = cells % 7;
    if (remainder) for (let i = remainder; i < 7; i++) html += '<span class="kk-muted-day"></span>';
    html += '</div>';
    els.calendar.innerHTML = html;
  }

  function getSeason(d) {
    const m = d.getMonth() + 1;
    if (m >= 3 && m <= 5) return { key: 'lente', label: 'Lente', icon: '🌷' };
    if (m >= 6 && m <= 8) return { key: 'zomer', label: 'Zomer', icon: '☀️' };
    if (m >= 9 && m <= 11) return { key: 'herfst', label: 'Herfst', icon: '🍂' };
    return { key: 'winter', label: 'Winter', icon: '❄️' };
  }

  function easterDate(year) {
    const a = year % 19;
    const b = Math.floor(year / 100);
    const c = year % 100;
    const d = Math.floor(b / 4);
    const e = b % 4;
    const f = Math.floor((b + 8) / 25);
    const g = Math.floor((b - f + 1) / 3);
    const h = (19 * a + b - d - g + 15) % 30;
    const i = Math.floor(c / 4);
    const k = c % 4;
    const l = (32 + 2 * e + 2 * i - h - k) % 7;
    const mm = Math.floor((a + 11 * h + 22 * l) / 451);
    const month = Math.floor((h + l - 7 * mm + 114) / 31);
    const day = ((h + l - 7 * mm + 114) % 31) + 1;
    return new Date(year, month - 1, day);
  }

  function themeForDate(d) {
    if (isWeekend(d)) return 'weekend';
    const y = d.getFullYear();
    const easter = easterDate(y);
    const rules = [
      { key: 'halloween', start: new Date(y, 9, 28), end: new Date(y, 9, 31) },
      { key: 'sinterklaas', start: new Date(y, 10, 15), end: new Date(y, 11, 5) },
      { key: 'kerst', start: new Date(y, 11, 10), end: new Date(y, 11, 24) },
      { key: 'pasen', start: addDays(easter, -6), end: addDays(easter, 1) },
      { key: 'koningsdag', start: new Date(y, 3, 20), end: new Date(y, 3, 27) }
    ];
    for (const rule of rules) if (sameOrBetween(d, rule.start, rule.end)) return rule.key;
    return getSeason(d).key;
  }

  function schooldayIndex(now) {
    const start = startOfDay(new Date(LAUNCH_DATE + 'T00:00:00'));
    const today = startOfDay(now);
    if (today < start) return 0;
    let count = 0;
    const cursor = new Date(start);
    while (cursor < today) {
      if (!isWeekend(cursor)) count++;
      cursor.setDate(cursor.getDate() + 1);
    }
    return count % FACTS.length;
  }

  function updateDateAndTheme() {
    const now = new Date();
    const theme = themeForDate(now);
    root.style.setProperty('--kk-bg-url', `url("${BACKGROUNDS[theme] || BACKGROUNDS.lente}")`);

    if (isWeekend(now)) {
      els.mainView.hidden = true;
      els.weekendView.hidden = false;
      return;
    }
    els.mainView.hidden = false;
    els.weekendView.hidden = true;

    const season = getSeason(now);
    els.weekday.textContent = cap(weekdays[now.getDay()]);
    els.date.textContent = `${now.getDate()} ${months[now.getMonth()]} ${now.getFullYear()}`;
    els.season.textContent = `${season.icon} ${season.label}`;
    els.week.textContent = `Week ${isoWeekNumber(now)}`;
    renderMonthCalendar(now);
    const fact = FACTS[schooldayIndex(now)] || FACTS[0];
    els.fact.textContent = fact.weetje;
  }

  function updateClock() {
    const now = new Date();
    els.digital.textContent = `${pad(now.getHours())}:${pad(now.getMinutes())}`;
    const seconds = now.getSeconds();
    const minutes = now.getMinutes() + seconds / 60;
    const hours = (now.getHours() % 12) + minutes / 60;
    els.secondHand.style.transform = `rotate(${seconds * 6}deg)`;
    els.minuteHand.style.transform = `rotate(${minutes * 6}deg)`;
    els.hourHand.style.transform = `rotate(${hours * 30}deg)`;
  }

  function weatherInfo(code) {
    const map = [
      { codes: [0], icon: '☀️', text: 'Zonnig' },
      { codes: [1,2], icon: '🌤️', text: 'Licht bewolkt' },
      { codes: [3], icon: '☁️', text: 'Bewolkt' },
      { codes: [45,48], icon: '🌫️', text: 'Mist' },
      { codes: [51,53,55,56,57], icon: '🌦️', text: 'Motregen' },
      { codes: [61,63,65,66,67,80,81,82], icon: '🌧️', text: 'Regen' },
      { codes: [71,73,75,77,85,86], icon: '❄️', text: 'Sneeuw' },
      { codes: [95,96,99], icon: '⛈️', text: 'Onweer' }
    ];
    return map.find(x => x.codes.includes(code)) || { icon: '🌦️', text: 'Wisselend' };
  }

  async function fetchWeather(place) {
    els.weatherLocation.textContent = place.name || 'Algemeen Nederland';
    els.weatherDesc.textContent = 'Weer laden...';
    try {
      const url = new URL('https://api.open-meteo.com/v1/forecast');
      url.searchParams.set('latitude', place.latitude);
      url.searchParams.set('longitude', place.longitude);
      url.searchParams.set('current', 'temperature_2m,apparent_temperature,weather_code,wind_speed_10m,precipitation');
      url.searchParams.set('daily', 'sunrise,sunset');
      url.searchParams.set('timezone', 'auto');
      const res = await fetch(url.toString());
      if (!res.ok) throw new Error('weer niet beschikbaar');
      const data = await res.json();
      const cur = data.current;
      const info = weatherInfo(cur.weather_code);
      els.weatherIcon.textContent = info.icon;
      els.weatherTemp.textContent = `${Math.round(cur.temperature_2m)}°`;
      els.weatherDesc.textContent = info.text;
      els.feelsLike.textContent = `${Math.round(cur.apparent_temperature)}°`;
      els.wind.textContent = `${Math.round(cur.wind_speed_10m)} km/u`;
      els.rain.textContent = `${cur.precipitation ?? 0} mm`;
      els.updated.textContent = cur.time ? cur.time.slice(11,16) : `${pad(new Date().getHours())}:${pad(new Date().getMinutes())}`;
      els.sunrise.textContent = data.daily?.sunrise?.[0] ? data.daily.sunrise[0].slice(11,16) : '--:--';
      els.sunset.textContent = data.daily?.sunset?.[0] ? data.daily.sunset[0].slice(11,16) : '--:--';
    } catch (e) {
      els.weatherIcon.textContent = '🌦️';
      els.weatherTemp.textContent = '--°';
      els.weatherDesc.textContent = 'Weer niet geladen';
      els.feelsLike.textContent = '--°';
      els.wind.textContent = '-- km/u';
      els.rain.textContent = '-- mm';
      els.updated.textContent = '--:--';
      els.sunrise.textContent = '--:--';
      els.sunset.textContent = '--:--';
    }
  }

  function showLocationModal(message) {
    els.locationNote.textContent = message || '';
    els.modal.hidden = false;
  }
  function hideLocationModal() { els.modal.hidden = true; }

  function useGeneralWeather() {
    localStorage.setItem(LS_WEATHER_CHOICE, 'general');
    localStorage.removeItem(LS_WEATHER_COORDS);
    hideLocationModal();
    fetchWeather(GENERAL_LOCATION);
  }

  function useMyLocation() {
    if (!navigator.geolocation) {
      els.locationNote.textContent = 'Locatie werkt niet in deze browser. Algemeen weer wordt gebruikt.';
      setTimeout(useGeneralWeather, 900);
      return;
    }
    els.locationNote.textContent = 'Locatie wordt opgehaald...';
    navigator.geolocation.getCurrentPosition((pos) => {
      const place = { name: 'Jouw locatie', latitude: pos.coords.latitude, longitude: pos.coords.longitude };
      localStorage.setItem(LS_WEATHER_CHOICE, 'coords');
      localStorage.setItem(LS_WEATHER_COORDS, JSON.stringify(place));
      hideLocationModal();
      fetchWeather(place);
    }, (err) => {
      els.locationNote.textContent = 'Locatie kon niet worden gebruikt. Algemeen weer wordt gebruikt.';
      setTimeout(useGeneralWeather, 1100);
    }, { enableHighAccuracy: false, timeout: 8000, maximumAge: 60 * 60 * 1000 });
  }

  function loadWeatherChoice() {
    const choice = localStorage.getItem(LS_WEATHER_CHOICE);
    if (choice === 'coords') {
      try {
        const place = JSON.parse(localStorage.getItem(LS_WEATHER_COORDS) || 'null');
        if (place && Number.isFinite(place.latitude) && Number.isFinite(place.longitude)) {
          fetchWeather(place);
          return;
        }
      } catch(e) {}
    }
    if (choice === 'general') { fetchWeather(GENERAL_LOCATION); return; }
    showLocationModal();
    fetchWeather(GENERAL_LOCATION);
  }

  function toggleFullscreen() {
    const el = root;
    const doc = document;
    if (!doc.fullscreenElement) {
      if (el.requestFullscreen) el.requestFullscreen();
    } else if (doc.exitFullscreen) {
      doc.exitFullscreen();
    }
  }

  root.addEventListener('click', (e) => {
    const target = e.target.closest('button');
    if (!target || !root.contains(target)) return;
    if (target.matches('[data-use-location]')) useMyLocation();
    if (target.matches('[data-use-general]')) useGeneralWeather();
    if (target.matches('[data-location-settings]')) showLocationModal();
    if (target.matches('[data-fullscreen]')) toggleFullscreen();
  });

  document.addEventListener('fullscreenchange', () => {
    root.classList.toggle('kk-fullscreen', document.fullscreenElement === root);
  });

  updateDateAndTheme();
  updateClock();
  loadWeatherChoice();
  setInterval(updateClock, 1000);
  setInterval(updateDateAndTheme, 60 * 1000);
  setInterval(() => {
    const choice = localStorage.getItem(LS_WEATHER_CHOICE);
    if (choice === 'coords') {
      try {
        const place = JSON.parse(localStorage.getItem(LS_WEATHER_COORDS) || 'null');
        if (place) fetchWeather(place);
      } catch(e) { fetchWeather(GENERAL_LOCATION); }
    } else {
      fetchWeather(GENERAL_LOCATION);
    }
  }, 30 * 60 * 1000);
})();
De Dagstarter wordt geladen. Als hij op Klasklaar blijft hangen, klik dan één keer op laden.
Weer tonen

Tot maandag!

Vrijdag
